قد و قواره تازه ما!
فروردين 1382


همه چيز از بعدازظهر يك روز گرم در اواخر مردادماه 1381 آغاز شد! نمابري شش صفحه‌اي از دبيرخانه انجمن شركتهاي انفورماتيك برايمان ارسال شد كه چند صفحه از آن اختصاص به توضيح طرح جديدي براي طبقه‌بندي شركتهاي عضو انجمن داشت. در همانجا خواسته بودند فرمهاي پيوست را پس از تكميل براي انجمن ارسال كنيم تا بتوانند مقدمات انجام طبقه‌بندي جديد را فراهم كنند.

با يك نگاه سرسري مي‌شد فهميد كه طرح جديد قرار است به نوعي مكمل طبقه‌بندي جا افتاده شوراي عالي انفورماتيك باشد و اصلا ذكر شده بود كه اين كار با همكاري و تاييد شورا صورت مي‌گيرد. اما جزئيات كار با آنكه توضيحاتي هم داده شده بود، چندان مفهوم نبود. اينكه همان فرم‌ها را چگونه بايد تكميل كنيم و اصولا اين روش جديد مكانيزمش چيست و به چه صورت شركت‌ها را رتبه‌بندي مي‌كنند. احتمالا اين گيجي به جز ما دامان بقيه شركت‌هاي دريافت‌كننده نمابر را هم گرفته بود چون چند روز بعد، نامه ديگري دريافت كرديم كه اعلام مي‌كرد صبح روز سيزدهم شهريور ماه جلسه‌اي در سالن اجتماعات هتل سيمرغ برگزار مي‌شود تا طرح انجمن براي اعضا تشريح شده و به سوالات احتمالي پاسخ داده شود. اينجوري شد كه صبح روز سيزدهم شهريور شال و كلاه كرديم و راه افتاديم به سمت هتل سيمرغ تا ته و توي اين قضيه را دربياوريم.

آنجا بود كه متوجه شديم ماجرا از چه قرار است. با توضيحاتي كه مهندس مظلوم درباره طرح دادند مشخص شد كه برنامه اين است تا به جاي طبقه‌بندي شورا، يك فهرست چند صفحه‌اي از صدها شركت كه به ترتيب امتيازي كه شورا براساس معيارهايي به هر شركت داده مرتب شده‌اند، چندين فهرست مختلف براساس شاخه‌هاي تخصصي مختلف فعاليت شركت‌هاي انفورماتيك تهيه شود.

در فهرست يك بعدي شورا همه شركت‌ها فارغ از زمينه فعاليتشان در كنار هم قابل مقايسه هستند (هستند؟!) و بنابراين خيلي از اوقات نام يك شركت توليدكننده سخت‌افزار و يك شركت طراح نرم‌افزار در كنار هم آمده است. اين التقاط، مفهوم رتبه‌بندي را مخدوش مي‌كند و باعث سردرگمي سفارش‌دهندگان و مشترياني مي‌شود كه در صددند تا براساس اين فهرست شركت مورد نظر خودشان را انتخاب كنند و براي عقد قرارداد و انجام كارشان با او قرارداد ببندند. خود شركت‌ها هم گهگاه هوس استفاده از اين در هم ريختگي به سرشان مي‌زند و تصميم مي‌گيرند "حالا كه مشتري به پاي خودش آمده" در رشته‌هايي كه تجربه مشخصي ندارند قلابي بياندازند و ببينند كه چه چيز عايدشان مي‌شود. البته تجربه نشان داده كه اكثر مواقع هم بالاخره از شكر خوردن خود پشيمان مي‌شوند!

طرح انجمن با تفكيك شركت‌ها به فهرست‌هاي مختلف تلاش مي‌كند تا بخشي از اين به هم ريختگي را سامان دهد. هر فهرست عنوان يك شاخه (انجمن اسمش را گذاشته "رشته") فعاليت خاص را برخود دارد. بنابراين با استفاده از اين طبقه‌بندي چندبعدي، هر سفارش‌دهنده‌اي از اين پس مي‌تواند با توجه به نياز خود (كه آيا مي‌خواهد سخت‌افزاري بخرد يا اينكه نرم‌افزاري سفارش بدهد يا ...) در فهرست مربوط به آن موضوع، تعداد شركت‌هاي كمتر و هم‌جنس‌تري را در كنار هم بررسي كند و در نهايت انتخاب خود را از ميان يك گروه كه همه در زمينه مورد نظر او فعال هستند انجام دهد.

درخت تفكيك رشته‌هاي مختلفي كه انجمن تهيه كرده بسيار پر شاخ و برگ است. اين درخت ابتدا كليه فعاليت‌ها را به 6 رسته كلي، بعد رسته‌ها را به 13 رشته جزئي‌تر و در نهايت رشته‌ها را به 79 گرايش تقسيم مي‌كند. با اينكه امتياز شركت‌ها براي گرايش‌ها ثبت مي‌شود، اما فهرست‌ها و امتياز محاسبه شده بر اساس رشته (يك سطح/طبقه بالاتر از گرايش) تنظيم شده است.

بعد از اين توضيحات اصلي‌ترين سوالي كه باقي مي‌ماند اين است كه امتيازها از كجا مي‌آيند؟ مبناي امتياز همان عددي است كه شوراي عالي انفورماتيك براي هر شركت محاسبه و اعلام كرده است. بنابراين شركت‌هايي مي‌توانند وارد اين طبقه‌بندي شوند كه هم از شوراي عالي انفورماتيك امتياز خود را دريافت كرده باشند و هم به عضويت انجمن در آمده باشند.

از اينجا به بعد انجمن تصميم گرفت تا كار را به صورت خوداظهاري جلو ببرد. به اين صورت كه هر شركت اجازه يافت تا 100% امتياز خود را به هر تركيب دلخواه بين 79 گرايش اعلام شده تقسيم نمايد (اين كار با تكميل همان فرم‌هايي كه ابتدا به روشني مشخص نبود بايد چگونه تكميل شوند، صورت گرفت!) بديهي است فرض بر اين بوده كه هر شركت تنها در گرايش‌هايي كه فعاليت دارد براي خود امتياز منظور خواهد كرد. بنابراين شركت‌ها امكان يافتند تا فعاليت‌هاي خود را در گرايش‌ها و رشته‌هاي مختلف نيز در اين روش منعكس نمايند در هر گرايش عددي كه شركت براي خود ثبت مي‌كند (به درصد) به نوعي نشاندهنده حجمي از فعاليت شركت كه به آن گرايش خاص اختصاص دارد مي‌باشد. حاصل ضرب درصد اظهار شده توسط هر شركت براي هر گرايش در امتياز شوراي شركت، امتياز شركت در آن گرايش را مشخص مي‌كند(مثلا در شكل زير شركت ايزايران بنا بر اظهار خود شركت 3 درصد از كل 100 درصد فعاليتش ذيل گرايش ISP انجام مي‌گيرد، بنابراين امتياز شركت در اين گرايش با در نظر گرفتن اين كه كل امتياز دريافتي ايزايران از شورا 5498 مي‌باشد برابر ‎ 5498 × ‎0/03 = 164 مي‌باشد). انجمن در تنظيم فهرست‌ها اما امتياز گرايش‌هاي هر رشته را با هم جمع كرده و در نهايت در هر فهرست امتياز رشته را اعلام نموده است (يادمان نرود كه هر فهرست مختص يك رشته مي‌باشد.)